Uitgelichte resultaten

23.200 mensen kregen toegang tot veilig drinkwater

17.000 mensen profiteerden van een beter beheer van de watervoorraden

715.000 mensen hebben een verbeterde voedselinname

25.000 kleine voedselproducenten verhoogden hun productiviteit en/of inkomen

Meer dan 500.000 vrouwen en meisjes kregen zorg na de cyclonen

Aanvullende bronnen

Factsheet Meerjarige Landenstrategie Mozambique

Factsheet met de Nederlandse inzet voor 2019-2022

Openaid.nl

Overzicht van projecten in Mozambique

Inleiding

Mozambique is nog altijd een van de tien armste landen ter wereld. In 2019 troffen twee verwoestende cyclonen het land. De reële groei van het BBP zakte tot 1 % in 2019, maar zal toenemen (mogelijk tot een gemiddelde van 8 % in 2021/24) naarmate de wederopbouw vordert en de investeringen in de gasindustrie starten. De inkomsten van de voor de kust van Cabo Delgado (de meest noordelijke provincie van Mozambique) ontdekte gasvelden bieden een goede kans om het land uit de armoede te halen. De verslechterende veiligheidssituatie in de provincie is een ernstige bedreiging voor deze kans. Sinds oktober 2017 voeren islamitische extremisten in toenemende mate gewelddadige aanvallen uit op burgers in Cabo Delgado. Daarbij kwamen ten minste 700 mensen om het leven en raakten meer dan 100.000 mensen ontheemd.

Op politiek vlak ondertekenden de regerende Frelimo-partij en de belangrijkste oppositiepartij Renamo in augustus 2019 een vredesakkoord. De regering van Frelimo en haar leider president Nyusi kwam stevig in het zadel dankzij een grote overwinning in de verkiezingen van oktober 2019. Ontsierend voor de campagne was echter het ongelijke speelveld en geweld tussen de partijen (zie eindverslag EU-verkiezingswaarnemingsmissie, februari 2020). Een aantal geschillen is nog steeds niet opgelost, zoals de voorwaarden voor de ontwapening van de Renamo-strijdkrachten en de politieke decentralisatie. Als gevolg daarvan hervatte een separatistische beweging binnen Renamo kleinschalige aanvallen in Centraal-Mozambique.

Resultaten 2019

De cyclonen hadden een negatieve impact op onze Water- en Voedsel- en voedingszekerheidsprogramma’s. Overstromingen verwoestten grote landbouwgebieden waardoor de landbouwproductiviteit ernstig afnam. Dankzij aanvullende financiering gaf Nederland geldsteun aan de getroffen mensen die hun oogsten waren verloren. Als gevolg van de schade door de cyclonen hebben ook minder mensen toegang tot schoon drinkwater dan gepland. Als reactie op cycloon Idai stelde een taskforce van Nederlandse deskundigen het Beira Recovery and Resilience Plan op en kwamen fondsen beschikbaar voor de wederopbouw van deze belangrijke kuststad. Daarnaast zette de Nederlandse ambassade een Integraal Waterbeheerfonds op met als doel de waterzekerheid en -veiligheid te verbeteren, met name in het centrum en het noorden van het land. De resultaten van het Nederlandse Gezondheidsprogramma blijven over het algemeen op schema. Dit ondanks de verwoesting van gezondheidsvoorzieningen door de cyclonen en het feit dat het ministerie van Volksgezondheid de SRGR-diensten op middelbare scholen beperkte tot seksuele voorlichting en het verstrekken van alleen anticonceptiemiddelen voor de korte duur.

Resultaten per thema

Water Voedsel- en voedingszekerheid Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten

Uitgelicht project Mozambique

Zaadvermeerderingsproject voor kleine commerciële boeren in Alta Zambezia

De Mozambikaanse landbouw heeft dringend behoefte aan productiviteitsverbetering voor zowel voedsel- als cash gewassen. Het grootste obstakel hierbij is vaak de toegang tot goede zaden tegen betaalbare prijzen. Met steun van de Nederlandse ambassade implementeerde de internationale ngo Technoserve met succes een Seed Multiplication Pilot Project om de productiviteit en winstgevendheid van de kleinschalige landbouw in de Zambezi regio in Centraal-Mozambique te verhogen. Door te investeren in vaardigheden en apparatuur voor de missing link van Small Commercial Farmers (SCF's) creëerde het project rurale groeicentra als economische motor voor lokale landelijke ontwikkeling.

Sinds het begin van het project bereikten de SCF's meer kleine boerenbedrijven (door gemechaniseerde diensten, verkoop van zaden en andere inputs, en kennisoverdracht). Het aantal bedrijven nam toe van minder dan 1.000 tot 3.500. Op basis van de succesvolle aanpak van dit proefproject startte in de provincie Cabo Delgado een soortgelijk programma.

Technoserve

Meer informatie over dit project

Water

De resultaten in context

Mozambique beschikt over enorme watervoorraden, maar de infrastructuur en de managementcapaciteit zijn vaak ontoereikend. Het land stelde zich een ambitieus doel om tegen 2030 een universele watervoorziening te realiseren, terwijl momenteel slechts ongeveer 50 % van de bevolking toegang heeft tot veilig drinkwater. Nederland ondersteunt twee overheidsinstellingen die verantwoordelijk zijn voor de toegang tot drinkwater en sanitaire voorzieningen. De cyclonen van 2019 beschadigden veel installaties die vervolgens reparaties nodig hadden. Als gevolg daarvan kregen minder mensen nieuwe wateraansluitingen dan oorspronkelijk gepland. Volledig herstel van de openbare infrastructuur op een klimaatbestendige manier ('beter bouwen') zal een paar jaar duren.

Mozambique behoort tot de 10 landen in de wereld met het hoogste percentage van de bevolking dat aan waterrisico's wordt blootgesteld. Overstromingen en droogtes komen vaak voor en het land is sterk afhankelijk van waterbronnen uit de buurlanden. Door de steun van Nederland aan het regionale waterschap in de Zambezi-vallei profiteerden meer mensen van een beter beheer van de watervoorraden.

Resultaten

Indicator

Extra mensen met toegang tot veilig drinkwater

Score

23.200 extra

Voortgang

Voortgang, niet op schema

Nederland biedt institutionele ondersteuning aan de belangrijkste Mozambikaanse waterinstellingen, FIPAG en AIAS, om de toegang tot veilig drinkwater te vergroten. FIPAG is verantwoordelijk voor de watervoorziening in de grotere steden. AIAS is verantwoordelijk voor de watervoorziening in de kleinere steden/steden en voor de algehele sanering. In de verslagperiode werden nog eens 23.200 mensen voorzien van toegang tot veilig drinkwater, vergeleken met de doelstelling van 85.000 mensen.

Indicator

Aantal mensen met voldoende water van goede kwaliteit gedurende het hele jaar

Score

17.000 mensen

Voortgang

Op schema

Verbetering van het waterbeheer is een van de belangrijkste doelstellingen van de Nederlandse programma's in Mozambique. Deze ondersteunen verschillende lokale instellingen met een geïntegreerd water- en grondstoffenbeheer, zoals het regionale waterschap Zambezi, dat verantwoordelijk is voor een van de belangrijkste stroomgebieden in het land. Nederland zal deze ondersteuning in 2020 en daarna opschalen.

Mozambique heeft enorme watervoorraden, maar de distributietijden en de geografische dekking zijn zeer wisselend. Verwacht wordt dat de vraag naar water in de toekomst zal toenemen als gevolg van de bevolkingsgroei, klimaatverandering en toenemende economische activiteit. Een tekort aan water leidt tot meer concurrentie tussen de verschillende vormen van watergebruik (bijvoorbeeld drinkwater, landbouw en industrie). De verwachte mega-investeringen in het noorden van Mozambique (Cabo Delgado) vereisen speciale aandacht voor het veilig gebruik van waterbronnen, aangezien ze plaatsvinden in kwetsbare gebieden die gevoelig zijn voor verzilting en aantasting van het milieu.

In 2019 lanceerde Nederland het nieuwe Integraal Waterbeheerfonds. Dit fonds zal de regionale waterschappen in de centrale Zambezi-vallei en in de provincie Cabo Delgado ondersteunen. Op grensoverschrijdend niveau wordt het waterbeheer in het Incomati Maputo-bekken versterkt. Naar verwachting zal het fonds bijdragen aan een betere waterzekerheid en -veiligheid door een betere toewijzing van water, minder risico op overstromingen, een betere waterkwaliteit en een grotere beschikbaarheid van water.

17.000 mensen

Voedsel- en voedingszekerheid

De resultaten in context

Landbouw is een kritische pijler van de Mozambikaanse economie, die 80 % van de beroepsbevolking tewerkstelt en meer dan een kwart van het BBP bijdraagt. Extreem hoge niveaus van chronische ondervoeding treffen bijna één op twee kinderen onder de vijf jaar; een verontrustend cijfer. De overgrote meerderheid van de producenten zijn kleine boeren. Nederland ondersteunt deze boeren via verschillende programma's, gericht op het verhogen van hun productiviteit en het vergroten van hun schokbestendigheid tegen klimaatverandering. Cyclonen Idai en Kenneth kwamen voor tijdens een kritieke oogstperiode. Daardoor werd de voedselvoorraad van duizenden gezinnen weggevaagd en hadden velen tot april 2020 geen uitzicht meer op een nieuwe volledige oogst.

De Nederlandse regering stelde daarom extra middelen beschikbaar voor vroegtijdig herstel en geldsteun aan de meest kwetsbare huishoudens, om ervoor te zorgen dat zij toegang hadden tot een voedzaam dieet. Naast de vernietiging van voedselgewassen vernietigden de cyclonen ook verschillende productiemiddelen, waaronder irrigatiestructuren, machines en apparatuur. De gevolgen op lange termijn zullen in het hele land voelbaar blijven, aangezien de door de cycloon Idai getroffen centrale regio van Mozambique veel voedsel oplevert.

Resultaten

Indicator

Aantal landbouwers met een hogere productiviteit en/of een hoger inkomen

Score

Voortgang

Voortgang, niet op schema

Deze indicator heeft betrekking op landbouwers die een toename van hun productie per landeenheid registreerden als gevolg van de toepassing van efficiënte productietechnieken. De indicator meet ook de verbetering van het inkomen van de huishoudens. In 2019 werd verwacht dat ongeveer 60.000 landbouwers hun productiviteit zouden verhogen. Als gevolg van de cyclonen Idai en Kenneth is er echter slechts een toename van 25.000 boeren.

Indicator

Aantal mensen met een verbeterde voedselinname

Score

Voortgang

Op schema

In de context van het sociale beschermingsprogramma verwijst deze indicator naar kwetsbare huishoudens (vooral die met kinderen jonger dan twee jaar) die een betere voedselinname hebben als gevolg van geldsteun. In 2019 profiteerden 715.000 huishoudens van cash transfers, terwijl het streefcijfer 600.000 was.

Sociale bescherming door middel van geldsteun is een topprioriteit voor de overheid van Mozambique, om inclusiviteit te bevorderen en ondervoeding van kinderen te bestrijden. De recente economische en klimaatcrisis in Mozambique leidde tot een verslechtering van de sociaaleconomische situatie van de armen. Ondanks inzet van de regering om sociale beschermingsmaatregelen te ondersteunen, blijven de overheidsuitgaven laag in verhouding tot de omvang van de armste en meest kwetsbare bevolking.

De steun van Nederland aan sociale beschermingsprogramma's wordt gekanaliseerd via een multidonor trustfonds onder beheer van de Wereldbank. Als gevolg van de recente natuurrampen is geldsteun uitgebreid naar de getroffen gebieden. Naast geldsteun zet Nederland zich in om het Mozambikaanse systeem van sociale bescherming te versterken, om zo de efficiëntie van de dienstverlening aan de begunstigden van het programma te verbeteren. De steun bestaat uit technische bijstand aan het ministerie voor Gender, Kinderen en Sociale Zaken en de uitvoeringsinstantie daarvan, het Nationaal Instituut voor Sociale Actie.

Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten

De resultaten in context

Hoewel er enige vooruitgang is geboekt, wijzen veel SRGR-indicatoren in Mozambique op een betreurenswaardige situatie, die is verergerd door de cyclonen. Duizenden vrouwen en meisjes hadden dringend behoefte aan seksuele en reproductieve gezondheidszorg. In samenwerking met het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties (UNFPA) ontvingen 500.000 begunstigden levensreddende SRHR-nooddiensten (klinisch materiaal, geneesmiddelen, benodigdheden).

De hiv-prevalentie ligt nog steeds op 13,2 %. In 2019 kregen meer dan 1,2 miljoen mensen met hiv toegang tot behandeling, maar 30 % daarvan stopte na 12 maanden. Slechts 65 % van de zwangere vrouwen en 70 % van de kinderen bleven na een jaar hun medicijnen innemen. Homoseksualiteit is niet illegaal, maar Lesbische, Homo-, Biseksuele en Transgender (LGBT) organisaties kunnen zich nog niet registreren. Abortus is ook niet illegaal, maar dit is niet algemeen bekend.

De Nederlandse steun aan het UNFPA en Population Services International (PSI) stelt jongeren in staat om kennis en vaardigheden te verwerven. In samenwerking met het ministerie van Volksgezondheid zorgde het PSI voor opleiding van personeel en de uitrusting van 15 gezondheidscentra voor veilige abortussen. De steun aan de Global Financing Facility (GFF) van de Wereldbank versterkt het systeem voor eerstelijnsgezondheidszorg, met name voor de opvang van vrouwen en meisjes.

Regionaal SRHR/HIV-programma in Zuidelijk Afrika

Zuidelijk Afrika blijft het epicentrum van de aids-epidemie in de wereld. Andere SRGR-indicatoren zijn echter ook ontstellend en sommige groepen zijn meer achtergesteld dan andere.

In het regionale SRHR/HIV-programma richt Nederland zich op empowerment van de meest kwetsbare groepen: Jongeren, waaronder mensen met hiv, meisjes, migranten, LHBT groepen, drugsgebruikers en sekswerkers. De aanpak blijkt te werken. Peer educators, change agents en Community Adolescents Treatment Supporters (CATS) maken het verschil.

Door de inzet van CATS in het READY+ programma werden bijna 90 % meer jongeren met hiv bereikt (18.431 in vergelijking met 10.000 in 2018). Zorgverleners werden meer gemotiveerd en beter toegerust om zorg te verlenen aan deze specifieke groep. De partnerschappen tussen de uitvoerende partners en de verschillende ministeries van Volksgezondheid waren de sleutel tot dit succes.

Als onderdeel van een meer geïntegreerde aanpak worden SRGR-interventies gekoppeld aan het bieden van economische kansen. De begunstigden van onze SRHR/HIV-programma's worden uitgenodigd om zich in te schrijven voor technische en beroepsopleidingen van Young Africa (het Skills2Live-programma). Young Africa, een netwerk van centrale en mobiele opleidingsfaciliteiten, werkt nauw samen met de particuliere sector en richt zich op grote groepen jongeren, waaronder jongeren met een handicap. Aan het einde van de cursus stelt deze de afgestudeerden in staat om werk te vinden of een eigen bedrijf te beginnen.

Volgens de evaluatie van het Hands Off!-programma voor sekswerkers was dit regionale programma succesvol in het terugdringen van geweld tegen sekswerkers. Dit succes is gebaseerd op het opbouwen van een sterke beweging voor sekswerkers door het vergroten van hun bewustzijn van de mensenrechten, het opzetten van systemen voor snelle noodhulp en door de politie als bondgenoot te beschouwen.

Ondanks het vijandige politieke klimaat tegenover migranten in de regio konden de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) en de uitvoerende partners meer dan 170.000 migranten bereiken met SRGR-informatie en ontvingen bijna 19.000 SRGR-diensten. Kindhuwelijken werden ontmoedigd en traditionele leiders gemobiliseerd om meer dan 100 kinderen na de bevalling terug naar school te sturen.

Veranderingen in de wettelijke omgeving ten gunste van migranten en de belangrijke bevolkingsgroepen vereisen uithoudingsvermogen en tijd. De IOM pleit voor SRGR-rechten op de regionale migratiedialogen voor zuidelijk Afrika (MIDSA) en is erin geslaagd om hiv- en gezondheidskwesties op te nemen in het regionale beleidskader voor migratie van de SADC.

UNDP voert Legal Environmental Assessments (LEA's) uit gericht op een gunstiger juridisch klimaat voor seksuele minderheden, sekswerkers en drugsgebruikers; een klimaat dat SRGR bevordert en de toegang tot hiv-preventie, -zorg en -ondersteuning aanmoedigt. In vijf landen zijn LEA's uitgevoerd en zijn aanbevelingen voor hervormingen geformuleerd. Juridische hervormingen vergen echter tijd en zijn afhankelijk van de inzet van politici, juridische adviseurs en actoren uit het maatschappelijk middenveld.

Resultaten

Indicator

Couple Years of Protection (CYP)

Score

3.400.000

Voortgang

Op schema

Couple Years of Protection (CYP) is een maatregel die een schatting geeft van de bescherming tegen zwangerschap door middel van anticonceptiemiddelen gedurende een periode van een jaar. Het cijfer laat een positieve trend zien in CYP van 2,7 tot 3,4 miljoen, zoals gepland.

Mozambique heeft een contraceptive prevalence rate (CPR) van 25 %, maar deze varieert sterk per provincie en tussen plattelands- en stadsgebieden. Er is een zeer lage opname van langwerkende en long-acting and reversible contraceptives (LARC's). Vrouwen worden geconfronteerd met hoge zwangerschapsrisico's in combinatie met een aanhoudend percentage van 5,1 geboorten per vrouw, een percentage dat de afgelopen decennia zeer weinig veranderde. Een op de vier vrouwen heeft een onvoorziene behoefte aan gezinsplanning. De reanimatie van adolescenten is slechts 14 % en 46 % van de tienermeisjes begon met het baren van kinderen.

Indicator

Seksuele voorlichting en SRGR-diensten in middelbare en technische scholen

Score

51%

Voortgang

Voortgang, niet op schema

De doelstelling was 53,5 %, maar slechts 51 % van de middelbare en technische scholen leverde het onderwijs en de diensten.

Als gevolg van de druk, vooral van de ouders, besloot de Mozambikaanse overheid de toegang tot langdurige gezinsplanningsmethodes voor leerlingen van de middelbare scholen te beperken. Momenteel worden alleen condooms en orale pillen verstrekt aan studenten op school. Alleen de jeugdhoeken in de centra voor basisgezondheidszorg bieden nog steeds anticonceptiemiddelen voor de langere termijn aan.

Door de Nederlandse steun aan het UNFPA-programma My Choice en de door het PSI geproduceerde multimediacampagne Aquele Papo ('That Conversation') zijn meer dan 320.000 jongeren binnen en buiten school bereikt met correcte informatie over SRGR. Ook zijn ze aangemoedigd om onderwerpen zoals intieme relaties, gender based violence (GBV) en gezinsplanningsmethodes te bespreken.

Achtergrond en toekomst Mozambique

Achtergrond

Mozambique wordt blootgesteld aan extreme klimaatrisico's, zoals cyclonen, overstromingen en droogtes. Dergelijke gebeurtenissen hebben ernstige gevolgen voor de voedsel- en voedingszekerheid. De twee cyclonen die Mozambique in 2019 troffen (voor het eerst in de geschiedenis in hetzelfde seizoen), doodden honderden mensen en lieten nog eens 1,85 miljoen mensen achter zonder huis, voedsel, water of basisinfrastructuur. De gebieden waar de Meerjarige Landenstrategie zich op richt liepen de meeste schade op: De stad Beira, de Zambezi Vallei en de provincie Cabo Delgado.

Nederland paste daarom een deel van zijn activiteiten aan. Naast de humanitaire hulp en post-disaster needs assesment, heeft Nederland extra fondsen toegezegd voor het herstel in Beira, zoals geldsteun aan de getroffenen en het herstel van de landbouwsector. Ook overweegt Nederland nieuwe investeringen in kustbescherming en drainage via de programma's DRIVE en D2B. De coördinerende rol van Nederland in Beira bleek nuttig om externe financiering aan te trekken. Het streven is een soortgelijke rol te spelen in Cabo Delgado. Daar nam Nederland het initiatief tot de oprichting van een platform om publieke en particuliere belanghebbenden samen te brengen.

Blik op de toekomst

Mozambique is een van de landen met de hoogste ongelijkheid ter wereld. Het land staat voor de uitdaging om zijn economische groei op lange termijn om te zetten in armoedebestrijding door het stimuleren van meer gediversifieerde en inclusieve groei. Op kortere termijn moet het land het vertrouwen van investeerders en ontwikkelingspartners herstellen, dat in 2016 een klap kreeg door het verborgen schuldschandaal. De regering moet ook de uitdagingen aanpakken die worden veroorzaakt door het geweld in het centrum en vooral in het noorden van het land.

In deze fragiele context schroeft Nederland zijn programma voor ontwikkelingssamenwerking in Mozambique terug. Onderdeel daarvan is het afbouwen van het bilaterale programma voor Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, maar het regionale SRGR/HIV-programma loopt door. De regionale focus wordt vergroot in het centrum en het noorden, de armste gebieden van het land. De focus van Nederland ligt op interventies die het beste bijdragen aan de overgang van hulp naar handel: In water, voedsel- en voedingszekerheid en energie. Waar mogelijk treedt Nederland op als bemiddelaar met gebruik van publieke en private middelen.

Het Corona virus zal naar verwachting een forse impact hebben. De mate waarin deze crisis gevolgen zal hebben voor lopende en geplande ontwikkelingsactiviteiten is momenteel nog niet duidelijk.

Aanvullende bronnen

Op de begrotingswebsite kunt u precies terugvinden hoe het budget voor 2019 is onderverdeeld en welke projecten ermee gefinancierd zijn.

  1. Bezoek de website
    Programma begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
  2. Selecteer het begrotingsjaar 2019
Facebookpagina ambassade

Volg de facebookpagina van de Nederlandse ambassade in Mozambique

Website Ambassade

Bezoek de website van de Nederlandse ambassade in Mozambique

Resultaten Water

Download PDF met resultaten voor Water in Mozambique

Resultaten Voedsel- en voedingszekerheid

Download PDF met resultaten voor Voedsel- en voedingszekerheid in Mozambique

Resultaten Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten

Download PDF met resultaten voor Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in Mozambique

Resultaten Vrouwenrechten en Gendergelijkheid

Download PDF met resultaten voor Vrouwenrechten en Gendergelijkheid in Mozambique

Uitgaven ambassade per kanaal

Metric

Uitgaven ambassade per thema

Metric

Dit zijn de financiële uitgaven van het kalenderjaar 2019. Dit komt niet volledig overeen met de resultaten op deze pagina die verzameld zijn tussen oktober 2018 - oktober 2019. Meer informatie hierover vindt u onder 'Over de Resultatenrapportage'.