Uitgelichte resultaten

5.968 organisaties gesteund, in ruim 60 landen

3.284 organisaties zijn nu sterkere lobbyisten

Duizenden activiteiten om mensenrechten te agenderen

488 geïmplementeerde wetten en normen bevorderen inclusieve en duurzame ontwikkeling

Inleiding

In grote delen van de wereld neemt de armoede af, gaan meer kinderen naar school en verbeteren hygiëne en gezondheid. Tegelijkertijd staan rechtvaardigheid en democratie in veel landen onder druk. De kloof tussen arm en rijk verdiept en kritische stemmen worden het zwijgen opgelegd. Veel landen passen bijvoorbeeld strenge wetgeving toe die het journalisten en mensenrechtenverdedigers moeilijk maakt kritiek te uiten op overheid of bedrijven.

Nederland investeert in maatschappelijke organisaties om hier tegengewicht aan te bieden en op te komen voor hun rechten en belangen. We steunen maatschappelijke organisaties zoals vrouwen-, mensenrechten-, vakbonds- en milieuorganisaties om de stem van burgers te versterken. Zij informeren en mobiliseren mensen en dienen als bruggenbouwers tussen minderheden, bedrijven en autoriteiten. We steunen deze organisaties ook in hun rol als waakhond die overheden, bedrijven en gemeenschappen aanspreekt op hun verantwoordelijkheid waarden uit te dragen, wetten uit te voeren en rechten te respecteren voor een inclusieve en duurzame samenleving.

Maatschappelijke organisaties zijn belangrijke partners van Nederland in ons beleid. Zij spelen een cruciale rol in ontwikkelingsprocessen. Onder dit thema staan de behaalde resultaten van het beleidskader Samenspraak en Tegenspraak centraal. Samenspraak en Tegenspraak is expliciet gericht op het versterken van het maatschappelijk middenveld en de politieke rol van maatschappelijke organisaties in lage- en lage-middeninkomenslanden.

Resultaten 2018

Nederland steunt 5.968 organisaties in meer dan 60 landen. Sinds de start van Samenspraak en Tegenspraak in 2016 hebben er minstens 9.000 initiatieven plaatsgevonden om mensen beter te informeren, te mobiliseren of het gesprek aan te gaan met autoriteiten. Mede daardoor zijn in 2017-2018 933 wetten, maatregelen en normen beïnvloed voor meer inclusieve en duurzame ontwikkeling.

Deze resultaten hebben effect op de levens van miljoenen. Het gaat om structurele veranderingen op de lange termijn. Zo verbetert de positie van vrouwen, jongeren en minderheden geleidelijk, dankzij organisaties die hen informeren over hun rechten en opkomen voor hun belangen. Zij worden steeds beter vertegenwoordigd binnen lokale gemeenschappen, maar ook in nationale en internationale fora. De wetten en normen die zijn beïnvloed geven mensen houvast en meer mogelijkheden om een goed bestaan op te bouwen. Verbeterde arbeids- en vrouwenrechten en het recht op participatie ondersteunen burgers om hun stem te laten horen en hun belangen te behartigen.

Deze veranderingen bieden een beter toekomstperspectief voor mensen in ontwikkelingslanden en brengen stabiliteit en veiligheid die de samenleving zowel hier als daar ten goede komt.

Resultaatgebieden

Investeren in change makers Op weg naar verandering Betere wetten en beter gedrag

Uitgelicht project versterking maatschappelijk middenveld

Op weg naar verandering: kindhuwelijken in Ghana

Hoe komt sociale verandering tot stand? Hoe worden nieuwe sociale normen gevormd in een maatschappij? En hoe kun je zelf bijdragen aan de veranderingen die je graag voor jezelf of voor anderen in je omgeving zou willen zien? Deze vragen stelden drie documentairemakers zich toen ze het werk van de Girls Advocacy Alliance (onder andere Plan Nederland) bezochten in Ghana, Oeganda en de Filipijnen.

Deze reportage over het tegengaan van kindhuwelijken in Ghana toont alle facetten van de politieke rollen van maatschappelijke organisaties. De kijker wordt meegenomen in gesprekken met jonge vrouwen over hun huidige situatie en hun hoop voor de toekomst van hun kinderen. Ook komt het werken met traditionele en religieuze leiders aan de orde en de kleine stapjes die op weg naar verandering worden gezet.

Investeren in change makers

Jongeren zetten zich in voor vrede via een videoproject in Kirgizië. Bron: Foundation for Tolerance International (FTI) en GPPAC.

Sterke maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers wereldwijd

Nederland staat voor openheid, transparantie en het behalen van de SDGs. Nederland investeert daarom in de veranderkracht van mensen en organisaties wereldwijd om op te komen voor een duurzame en inclusieve wereld, zoals mensenrechtenverdedigers, milieubeschermers en journalisten.

We financieren 25 internationale allianties op het gebied van vrouwenrechten, conflictpreventie, natuurbescherming en eerlijke handel. Vanuit deze allianties worden lokale activisten en organisaties in onder andere Afrika, Azië en Latijns-Amerika ondersteund, zodat zij de belangen van hun achterban zo goed mogelijk kunnen behartigen. Dit doen zij bijvoorbeeld in gesprek met de overheid, het bedrijfsleven of religieuze leiders.

Resultaatgebied openen

Jongeren zetten zich in voor vrede via een videoproject in Kirgizië. Bron: Foundation for Tolerance International (FTI) en GPPAC.

Nederland investeert in de capaciteiten van maatschappelijke organisaties op het gebied van pleiten en beïnvloeden. Donder steunt hun sociale, politieke en economische verandering teweeg te brengen die inclusieve en duurzame ontwikkeling bevordert. In 2017-2018 werden bijna 6.000 maatschappelijke organisaties in meer dan 60 landen gesteund bij diverse thema’s. Meer dan 3.000 daarvan zijn aantoonbaar sterker geworden in het vervullen van hun politieke rollen.

Je sterk maken voor mensenrechten vraagt aanzienlijke kennis, vaardigheden en moed. In steeds meer landen worden activisten vervolgd of bedreigd als hun meningen en activiteiten niet overeenstemmen met de agenda van lokale machthebbers. Daarom is actieve en strategische steun aan maatschappelijke organisaties nu belangrijker dan ooit.

Voorbeelden van organisaties die worden gesteund zijn Global Partnerschip for the Prevention of Armed Conflict (GPPAC) en de honderden lokale organisaties in hun netwerk die zich inzetten voor vrede en veiligheid in hun omgeving. De United Disabled People in Kenya (UDPK) helpt mensen met een beperking een plek te veroveren in de nationale en lokale politiek om de belangen van mensen met een beperking te behartigen.

Resultaten

Indicator

Aantal maatschappelijke organisaties dat wereldwijd wordt gesteund door Nederland

Voortgang

Op schema

5.968

Via 25 internationale allianties steunt Nederland diverse maatschappelijke organisaties, variërend van internationale netwerken en grotere ngo’s zoals Oxfam Novib en Action Aid, tot lokale milieuorganisaties, vakbonden en kleine zelforganisaties van gemarginaliseerde groepen. De allianties richten zich op hun eigen thema, zoals vrouwenrechten, vrede en veiligheid of eerlijke handel. Soms bundelen zij de krachten voor overkoepelende doelen zoals vrijheid van meningsuiting of democratie.

Indicator

Aantal maatschappelijke organisaties dat aantoonbaar sterker is op het gebied van pleiten en beïnvloeden

Voortgang

Op schema

3.284

Eén van de belangrijkste doelstellingen van Samenspraak en Tegenspraak is het versterken van de politieke rol van maatschappelijke organisaties. Dit betekent dat organisaties beter worden uitgerust met kennis en vaardigheden om contacten te onderhouden met hun achterban, onderzoek te doen, samen te werken met overheden en bedrijven, of juist meer de confrontatie op te zoeken via demonstraties of campagne.

The Peace Corner

The Peace Corner

GPPAC is een netwerk van honderden maatschappelijke organisaties en duizenden activisten die zich dag en nacht inzetten voor vrede en veiligheid in hun omgeving.

In de Peace Corner podcast stellen vredesactivisten zich voor aan een breder publiek. Ze vertellen over de conflicten die hen bezighouden, de manier waarop ze proberen verandering teweeg te brengen en hun persoonlijke drijfveren.

In aflevering 6 zijn vredesactivisten uit Korea, de Filipijnen en Colombia te gast. Zij spreken over het belang van de dialoog om polarisatie tegen te gaan, zowel tussen verschillende bevolkingsgroepen als tussen generaties. Al snel blijkt ook de waarde van het netwerk van GPPAC, dat organisaties en activisten in staat stelt lessen te delen vanuit de verschillende regio’s.

The Peace Corner

Podcast van gepassioneerde, jonge mensen die op eigen wijze bijdragen aan de vrede in hun land.

Vrouwen met een beperking in Kenia komen op voor hun rechten

Vrouwen met een beperking in Kenia komen op voor hun rechten

Vrouwen met een beperking worden vaak gediscrimineerd. Zij worden uitgesloten van participatie in het dagelijkse leven, op de arbeidsmarkt en in de politiek. Bovendien hebben zij vaak zeer beperkte toegang tot gezondheidszorg en zijn zij bovengemiddeld slachtoffer van (seksueel) geweld.

Met Nederlandse steun investeert de UDPK in de capaciteit van mensen (met name vrouwen) met een beperking. Hierdoor vergroot hun participatie in de samenleving en verminderen discriminatie en ongelijkheid. Met hulp van UDPK wordt bijvoorbeeld bij de lokale overheid gepleit voor betere gezondheidzorg en passende behandelingen voor vrouwen met een beperking.

Daarnaast pleit UDPK op nationaal en lokaal niveau voor het recht van mensen met een beperking op eerlijke deelname aan en vertegenwoordiging in de politiek. Ook traint UDPK in zes districten vrouwen die een leiderschapsrol willen vervullen, om in de lokale politiek de rechten en belangen van mensen met een beperking te behartigen.

Amplifying Voices of Women with Disabilities in Kenya

Korte beschrijving van het programma gericht op de politieke participatie van vrouwen met een beperking in Kenia.

Op weg naar verandering

Kleurrijk protest van een jonge vrouw in Kenia. Bron: Youth Action Network Kenya.

Initiatieven van pleiten en beïnvloeden

De afgelopen jaren hebben de maatschappelijke organisaties die door Nederland worden gesteund op veel verschillende en succesvolle manieren bijgedragen aan veranderingen voor meer inclusieve en duurzame ontwikkeling. Zij hebben ongelijkheid en mensenrechtenschendingen op de agenda gezet van autoriteiten of bij het bredere publiek, bijvoorbeeld via onderzoeken, bijeenkomsten en nieuwsberichten. Zij zijn het gesprek aangegaan met overheden, bedrijven en traditionele en religieuze leiders om hen te ondersteunen bij het nemen van hun verantwoordelijkheden. Daar waar dialoog niet tot resultaat leidt, hebben maatschappelijke organisaties ook meer confronterende strategieën toegepast om besluitvorming te beïnvloeden, zoals demonstraties of publiekscampagnes.

Resultaatgebied openen

Kleurrijk protest van een jonge vrouw in Kenia. Bron: Youth Action Network Kenya.

In 2017-18 zijn meer dan 4.000 initiatieven ondernomen om onderwerpen voor meer inclusie en duurzaamheid op de kaart te zetten. Het lukte maatschappelijke organisaties ten minste 1.762 keer in gesprek te gaan met autoriteiten in politiek, bedrijfsleven of gemeenschap.

Een voorbeeld is het werk van de alliantie Partners for Resilience (PfR) in Kenia, dat de gevolgen van een groot infrastructuurproject op lokale gemeenschappen en het milieu heeft geagendeerd. Ook de samenwerking van de alliantie Joint Resources Shared Solutions met lokale vissers om de visserij en mangroves in Benin te beschermen is hiervan een goede illustratie.

Resultaten

Indicator

Aantal initiatieven van pleiten en beïnvloeden

Voortgang

Op schema

4.139

Initiatieven van pleiten en beïnvloeden bestaan in veel soorten en maten: van een internationale publiekscampagne tot een bijeenkomst in een lokale gemeenschap, een interventie tijdens een bijeenkomst van de Verenigde Naties of een demonstratie op straat. Dit alles kan bijdragen aan het beïnvloeden van de publieke en politieke opinie die uiteindelijk sociale verandering teweegbrengt.

Indicator

Aantal gelegenheden om gehoord te worden

Voortgang

Op schema

1.762

Het aantal gelegenheden waarin maatschappelijke organisaties een onderwerp op de agenda hebben gekregen, invloed konden uitoefenen op maatschappelijke debatten en/of aanschoven bij besluitmakers, is een belangrijke graadmeter voor duurzame verandering. Of het nu gaat om politieke besluitvorming, beslissingen van bedrijven, of normen van lokale leiders, het is belangrijk de mensen over wie het gaat te betrekken en te horen. Alleen zo komen duurzame oplossingen tot stand die recht doen aan alle betrokkenen.

De gevolgen van een grote dam in Kenia

Veel landen investeren in grote infrastructuurprojecten om hun economische positie te versterken. Deze kunnen echter ook (onbedoelde) negatieve implicaties hebben.

In Kenia richt PfR (met onder andere Rode Kruis) zich op het LAPSSET Corridor Project dat verschillende Oost-Afrikaanse landen beter met elkaar moet verbinden en economische groei zal stimuleren. Uit onderzoek van de alliantie en lokale gemeenschappen blijkt dat de dam die in dit project is voorzien de watertoevoer naar omringende gebieden waarschijnlijk ernstig zal belemmeren. Dit zal grote gevolgen hebben voor lokale herders, boeren en wilde dieren.

PfR brengt de betrokken gemeenschappen, lokale overheden en ondernemers bijeen en steunt hen het gesprek aan te gaan. De ontwikkeling van de dam is hierdoor tijdelijk opgeschort. Zo kan men de implicaties van dit megaproject verder onderzoeken en maatregelen nemen die de lokale gemeenschappen en de natuur integreren in de ontwikkeling.

Karavaan met een doel

Reportage over de lokale impact van een mogelijke dam in Kenia en een ludieke protestbeweging van de lokale bevolking.

Meer duurzame visserij dankzij drones in Benin

Meer duurzame visserij dankzij drones in Benin

In Benin wordt al meer dan honderd jaar gebruik gemaakt van de acadja’s. Voor de bouw van deze visbroedplaatsen wordt mangrovehout gebruikt. De acadja’s verslechteren de waterkwaliteit en bedreigen de visserij en mangrovebossen. Inwoners rondom Lac Nokoué zijn echter afhankelijk van deze vorm van visserij.

Shared Resources Joint Solutions (IUCN NL en WNF) werkt samen met de lokale organisatie Benin Education and Environment Society aan verbetering. Allereerst wordt ingezet op bewustwording bij de lokale vissersfamilies. Tegelijkertijd wordt de overheid ondersteund bij het handhaven van de regels. Dronebeelden brengen het meer in kaart, zodat de overheid precies kan zien waar de acadja’s zich bevinden en waar regels worden overtreden. Ook de vissers zelf gebruiken de dronebeelden en maken onderling afspraken over plaatsing van de acadja’s. Zo wordt de verantwoordelijkheid bij de vissers gelegd. Samen met de vissers kijkt men ook naar alternatieve methoden voor duurzamere visserij.

Involving communities to adopt sustainable fishing methods

Artikel van de Shared Resources Joint Solutions alliantie over hun werk in Benin.

Betere wetten en beter gedrag

Jongens luisteren naar een voorlichting over voeding, hygiëne en anticonceptie in Bangladesh.

Wetgeving en gedrag voor meer inclusieve en duurzame ontwikkeling

Maatschappelijke verandering gericht op inclusieve en duurzame samenlevingen zijn langetermijnprocessen. Dankzij Nederlandse steun kunnen maatschappelijke organisaties hier een belangrijke rol in spelen. Op diverse terreinen heeft dit resultaten opgeleverd. Zo hebben overheden hun wetten verbeterd of bestaande wetten daadwerkelijk uitgevoerd na advies of druk vanuit maatschappelijke organisaties. Hetzelfde geldt voor het gedrag en beleid van bedrijven, bijvoorbeeld om uitbuiting van arbeiders tegen te gaan. Daarnaast zijn maatschappelijke groepen anders gaan denken en doen, bijvoorbeeld over de rechten van vrouwen en meisjes.

Resultaatgebied openen

Jongens luisteren naar een voorlichting over voeding, hygiëne en anticonceptie in Bangladesh.

In 2017-2018 zijn 488 wetten, maatregelen en normen beïnvloed door maatschappelijke organisaties voor meer inclusieve en duurzame ontwikkeling. Maatschappelijke organisaties hebben daarnaast voor 933 wetten, maatregelen en normen ondersteuning geboden op de naleving van zulke normen.

In Indonesië werkt de Civic Engagement Alliance bijvoorbeeld samen met overheid, bedrijfsleven en vakbonden om te voldoen aan internationale normen tegen kinderarbeid.

Resultaten

Indicator

Aantal wetten, maatregelen en normen dat is beïnvloed door maatschappelijke organisaties voor meer inclusie en duurzaamheid

Voortgang

Op schema

933

De beïnvloeding van wetgeving, maatregelen en normen houdt in sommige gevallen in dat nieuwe, meer inclusieve, normen zijn aangenomen. In andere gevallen zijn schadelijke wetten, regelgeving en normen tegengehouden of verbeterd om beter te voorzien in de rechten en zorgen van belanghebbenden. Het beïnvloeden van wetten, maatregelen en normen is meestal een langdurig proces waar veel verschillende organisaties en mensen aan bijdragen.

Indicator

Aantal geïmplementeerde wetten, maatregelen en normen

Voortgang

Op schema

488

Goede wetten, maatregelen en normen zijn belangrijk, maar ze hebben alleen effect wanneer ze ook daadwerkelijk worden toegepast. Maatschappelijke organisaties vervullen hierbij een essentiële rol door overheden, bedrijven en gemeenschappen aan te spreken op hun verantwoordelijkheden en eerdere toezeggingen.

Een einde aan kinderarbeid in de palmoliesector

In de grootste sector van Indonesië, de palmoliesector, komt veel kinderarbeid voor. Hoewel nationale wetgeving en internationale normen het verbieden, werken er naar schatting 1,5 miljoen kinderen tussen 10 en 17 jaar in deze sector. Zowel bedrijven als overheid willen deze situatie veranderen. Bedrijven willen sociaal verantwoord ondernemen en de Indonesische overheid heeft zich ten doel gesteld kinderarbeid uit te bannen in 2022.

CEA (onder andere ICCO) werkt samen met lokale vakbonden, maatschappelijke organisaties en bedrijven om deze ambities te verwezenlijken. Op plantages worden afspraken gemaakt over het respecteren van mensen- en kinderrechten. Dorpen op Sumatra worden ingericht als 'kindvriendelijke dorpen'. Kinderen worden beschermd tegen geweld en uitbuiting en krijgen extra ondersteuning.

In deze korte reportage ‘The voice of workers in palm oil - child friendly villages' volgen we Misran Lubis, medewerker van Indonesische organisatie PKPA die zich inzet voor de bestrijding van kinderarbeid.

Civic Engagement Alliance (CEA) in Indonesië

Nieuws en achtergrond over het werk van CEA in Indonesië.

Jongeren maken zich op voor verandering in Honduras

Jongeren maken zich op voor verandering in Honduras

In Honduras worden mensenrechten geschonden. Vrouwen- en LHBTI-rechten worden als eerste teruggedrongen in tijden van conflict. Zo is abortus in Honduras strafbaar en is sinds 2009 de morning-afterpil verboden. Burgers krijgen steeds minder ruimte om voor hun rechten op te komen.

Right Here Right Now (onder andere de Rutgers Stichting) ondersteunt jongeren die strijden voor de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van LHTBI-personen, jongeren en vrouwen. Jongeren gaan de straat op, worden politiek actief en zetten zich constructief in om het onderdrukkende systeem te veranderen. Ze zetten zich bijvoorbeeld in voor een non-discriminatie wetgeving ter bescherming van LHTBI-personen. Dit leidde tot een wijziging in het wetboek van strafrecht, die helaas kort daarna weer werd teruggedraaid.

Ondanks zulke tegenslagen, geschonden rechten en krimpende maatschappelijke ruimte blijven de jongeren verder strijden. Opgemaakt als clowns - een symbool voor eerlijkheid en verzet – vindt het stille en actieve protest voor gerechtigheid onder jongeren plaats. Dit protest zetten zij voort totdat hun rechten verwezenlijkt zijn.

Achtergrond informatie thema versterking maatschappelijk middenveld

Achtergrond

Een sterk maatschappelijk middenveld vormt, tezamen met een legitieme en effectieve overheid en een verantwoordelijk bedrijfsleven, de basis voor een duurzame en inclusieve samenleving. Maatschappelijke organisaties geven burgers een stem en vertegenwoordigen hen. Door pleiten en beïnvloeding roepen maatschappelijke organisaties overheden en bedrijfsleven op hun verantwoordelijkheid te nemen voor de uitvoering van de SDGs, het naleven van internationale mensenrechten-standaarden en het verstevigen van een goede relatie tussen burgers en overheid. Waar nodig kaarten maatschappelijk organisaties onrecht en ongelijke machtsverhoudingen aan. Maatschappelijke organisaties kunnen echter steeds moeilijker dit werk doen. Wereldwijd staat namelijk de ruimte voor het maatschappelijk middenveld onder druk. In meer dan honderd landen worden de vrijheden van vereniging, vergadering en meningsuiting sterk ingeperkt, bijvoorbeeld door middel van bureaucratische restricties of door openlijk geweld. Dit raakt niet alleen maatschappelijke organisaties zelf, maar alles waar zij voor staan, zoals naleving van mensenrechten, inzet op gendergelijkheid, milieubescherming of corruptiebestrijding. Nederland steunt daarom het maatschappelijk middenveld in zijn onafhankelijke rol steunt en pleit voor meer ruimte voor maatschappelijke organisaties.

Blik op de toekomst

De focus op ‘zuidelijk’ zeggenschap wordt nog sterker in het nieuwe beleidskader voor maatschappelijke organisaties (publicatie zomer 2019). De toenemende druk op maatschappelijke organisaties vraagt om een aanpak die nauw aansluit bij de lokale situatie en waarin organisaties in Afrika, Latijns-Amerika, Midden-Oosten en Azië nog meer zelf bepalen welke onderwerpen zij aan de orde willen stellen, en hoe. De Nederlandse en internationale organisaties wordt verwacht een complementaire rol op zich nemen en partners ondersteunen via kennisuitwisseling en het versterken van netwerken. Nederland wil zo bijdragen aan meer gelijkwaardige verhoudingen tussen organisaties uit verschillende landen. Bovendien is de kans op succesvolle en blijvende verandering groter als mensen en organisaties lokaal zélf de drijvende kracht zijn.

Daarnaast zal het nieuwe kader een meer expliciete focus krijgen op de zorgwekkende trend van krimpende ruimte voor maatschappelijke organisaties, sociale bewegingen en mensenrechtenverdedigers.

Het afgelopen jaar is Samenspraak en Tegenspraak onderzocht en geëvalueerd. De resultaten geven aan dat bovengenoemde aanscherpingen belangrijk zijn, net als het handhaven van flexibiliteit in de programma’s.

Aanvullende bronnen

Beleidsbrief

Beleidskader Samenspraak en Tegenspraak

Onderzoek

Zes onderzoeken naar de aannames achter het Nederlandse beleid voor maatschappelijke organisaties. Uitgezet door NWO-WOTRO en Include. (Engels)

Evaluatie

Lopende evaluatie naar het functioneren van strategische partnerschappen tussen maatschappelijke organisaties en het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Uitgevoerd door IOB.

Uitgaven per kanaal

Uitgaven